HET RAADSEL VAN DE KLEINE SIFON
In 2021 bleek de kleine sifon bij de brug van Geulle, maar ook de watervoering tussen Westbroek en de Brugstraat, veel te klein om al het hellingwater, Geulwater en rioolwater onder het Julianakanaal door naar de Maas af te voeren.
Het water klotste terug naar het zuiden, de Westbroek in, waar het water bleef hangen en een gemiddelde hoogte bereikte van circa 1,24 meter.
De capaciteit van het waterafvoersysteem werd in 1920 berekend voor de afvoer van het hellingwater bij overvloedige regenval. Alle bronbeken uit het Natura 2000-gebied monden uit in de Verlegde Broekgraaf, die langs Westbroek loopt en op meerdere plaatsen door een overkluizing moet die sterk kan variëren in diameter en dus ook in capaciteit. Met de klimaatverandering, de ervaringen uit 2021 en het vooruitzicht van meer hevige stortbuien rijst de vraag of deze berekeningen nog wel het juiste antwoord zijn op de veranderende weersomstandigheden.
Sinds 2021 hebben vrijwilligers maandelijks de kleine sifon bezocht, zowel bij de instroom als bij de uitstroom.
Zij zagen de grote hoeveelheden water die uit de buis van de Verlegde Broekgraaf in de kwelsloot stroomden, op enkele meters afstand van de instroomopening van de kleine sifon. Zij zagen stromend water van de Verlegde Broekgraaf via de overkluizing onder de Brugweg richting de kleine sifon stromen, die een twintigtal meter verderop zijn instroomopening heeft om het water onder het Julianakanaal door te voeren.
Opgemerkt werd dat het water vóór die instroomopening meestal stil stond. Vaak lag er een pakket vuil, groen-, maaiafval en ander organisch materiaal vóór en direct in de opening van de sifon. Er zat geen merkbare stroombeweging in.
Bij de uitstroom aan de westkant van het kanaal, in de Oude Broekgraaf, was soms wel enige beweging van het water zichtbaar; minimaal, maar toch beweging. Niet altijd was die stroming even duidelijk waarneembaar.
Hoe is dit mogelijk? Waar blijft het afstromende hellingwater? Werkt de sifon wel zoals mag worden verwacht? Hoe is het onderhoud van deze sifon geregeld?
Vragen die daarom werden gesteld tijdens een bezoek aan de kleine sifon. Rijkswaterstaat geeft aan dat Elke week de areaalinspecteur van RWS de in- en uitstroomzijde controleert, waarbij wordt gelet op hinderlijk drijfvuil en het waterpeil in de zaksloot. Eens in de 2 à 3 jaar wordt de sifon over de volledige lengte leeggezogen; de laatste keer was eind 2025. Wanneer er tijdens onderhoudswerkzaamheden of inspecties geen bijzonderheden aan de constructie worden geconstateerd, vindt ongeveer eens per 6 jaar een uitgebreide inspectie plaats. Deze inspectie wordt uitgevoerd met behulp van een Remotely Operated Vehicle (ROV) of drone. De laatste inspectie vond plaats in 2023.
De drempelhoogte aan de instroomzijde bedraagt +39,6 m t.o.v. NAP en aan de uitstroomzijde +39,95 m t.o.v. NAP. Dit betekent dat de drempel aan de uitstroomzijde 35 cm hoger ligt dan die aan de instroomzijde. Omdat het hier geen duiker (rechte koker) betreft maar een sifon, werkt dit anders dan bij een rechte buis. Zie hiervoor ook de bijgevoegde tekening van sifon Geulle.
Het organische vuil (zoals bladeren en takjes) drijft op het water en stroomt bij verhoogde afvoeren mee. Dit materiaal belemmert de doorstroming niet. Dat er bij de instroomzijde weinig tot geen stroming zichtbaar is, betekent dan ook niet dat de sifon verstopt zit. Aan de uitstroomzijde is, afhankelijk van de afvoer, doorgaans wel stroming zichtbaar.
De benodigde capaciteit van de sifon is bij de aanleg ervan bepaald door Waterschap Limburg en zal bij eventuele vernieuwing opnieuw door het waterschap worden vastgesteld.”
Wij stelden per e-mail nog een paar vragen:
• Wat is de technische uitleg voor het gegeven dat de bodem van de sifon oploopt richting de uitstroom? Je zou verwachten dat de bodem juist afloopt.
• Waar blijft het water uit de bronnen die ontstaan op de hellingen van het Natura 2000-gebied? Stroomt het onder het schijnbaar stilstaande oppervlaktewater toch de sifon in?
• Bij de inspectie wordt gelet op eventuele stuwing vóór de ingang van de kleine sifon en op de uitstroom. Gezien de overvloedige begroeiing ter plaatse rijst de vraag: van waaruit kijkt de controleur?
Wij hopen de antwoorden op deze vragen te kunnen geven tijdens het zomerevenement op 12 september bij de kleine sifon.